Naarden is een van de best bewaarde vestingsteden van Europa en de enige stad in het Gooi. De stad is beroemd om zijn stervorm die het ontleent aan de zes bastions en is uniek in Europa door zijn dubbele stelsel van wallen en grachten. De historische stadskern telt 173 rijksmonumenten en ademt de sfeer van een stad die zijn zeventiende-eeuwse karakter volledig heeft weten te bewaren. Smalle klinkerstraatjes, trapgevels, de imposante Grote Kerk en de groene vestingwallen vormen samen een van de meest fotografische en best bezochte historische stadjes van Noord-Holland.
Naarden is ook de stad van twee bijzondere tradities. Elk jaar rond Pasen klinkt hier de Matthäus-Passion van Bach in de Grote Kerk, uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging in een traditie die al meer dan een eeuw oud is en door velen beschouwd wordt als de mooiste uitvoering van Nederland. En in het hart van de vesting staat het mausoleum van Comenius, de Tsjechische pedagoog en filosoof die zijn laatste levensjaren in de Nederlanden doorbracht.
Snelle feiten
| Provincie | Noord-Holland |
|---|---|
| Gemeente | Gooise Meren |
| Inwoners | ca. 17.000 (2024) |
| Stadsrechten | 1351 |
| Bekendste kenmerk | Stervormige vesting, Bloedbad 1572, Comenius, Matthäus-Passion, Nederlands Vestingmuseum |
| Rijksmonumenten | 173 |
Geschiedenis van Naarden
Oudste stad van het Gooi
Naarden wordt voor het eerst vermeld in 968 en lag toen drie kilometer noordoostelijk van de huidige locatie, op een plek die later door de Zuiderzee is opgeslokt. Na de verwoesting van het oude Naarden tijdens de Hoekse en Kabeljouwse twisten in 1350 liet graaf Willem V de stad landinwaarts herbouwen op een hogere en veiligere plek. Naarden ontwikkelde zich tot de hoofdstad van het Gooi, een welvarend stadje met een bloeiende lakenindustrie en een kleine haven aan zee.
Het Bloedbad van Naarden (1572)
Op 1 december 1572 werd Naarden ingenomen door de Spaanse troepen. Als afschrikwekkend voorbeeld voor andere steden werd vrijwel de hele bevolking uitgemoord en de stad in brand gestoken en vernietigd. Deze gebeurtenis is bekend als het Bloedbad van Naarden. Naarden had de kant van Willem van Oranje gekozen in de opstand tegen Spanje. De hertog van Alva stuurde zijn troepen om de stad te straffen. Een delegatie burgers ging in vertrouwen in gesprek met de Spanjaarden in de Gasthuiskerk, het huidige Spaanse Huis, waarna de massa-executie volgde. Het bloedbad werd een symbool van Spaanse wreedheid en versterkte de Opstand in de rest van de Nederlanden.
De stervormige vesting
In zowel de Tachtigjarige Oorlog als in het Rampjaar 1672 is de vestingstad ingenomen door vijandelijke legers en deels verwoest. Daarna is van de stad een van de meest moderne vestingen gemaakt met een dubbele omwalling. Tot de binnenwal behoren zes grote en bijzonder vormgegeven bastions met daar omheen een brede gracht en een buitenwal met een zigzagstructuur. De stervorm die ontstond is zo karakteristiek dat Naarden vanuit de lucht lijkt op een gigantische sneeuwvlok. Geallieerde bommenwerpers gebruikten de vesting tijdens de Tweede Wereldoorlog als navigatiepunt boven de wolken. Naarden is een van de best bewaarde vestingsteden van Europa.
Comenius in Naarden
Jan Amos Komensky, beter bekend als Comenius, was een Tsjechische filosoof, theoloog en pedagoog die als vluchteling zijn leven in de Nederlanden eindigde. Hij was een van de grootste hervormers van het onderwijs in de zeventiende eeuw en bepleitte onderwijs voor alle mensen, ongeacht stand of geslacht. Zijn graf werd eeuwenlang niet teruggevonden, totdat het werd ontdekt in de voormalige Waalse Kerk in Naarden. Voor de Grote Kerk staat het standbeeld van Comenius, een figuur die onverwacht nauw met Naarden verbonden is. Even verderop bevindt zich zijn mausoleum, een stille en betekenisvolle plek in het hart van de stad.
De Matthäus-Passion
Elk jaar rond Pasen vullen ontroerende klanken de Grote Kerk Naarden. Het meesterwerk van Johann Sebastian Bach werd hier in 1921 voor het eerst uitgevoerd zoals Bach het zou hebben bedoeld. Die traditie is te danken aan Johan Schoonderbeek, oprichter van de Nederlandse Bachvereniging. Sinds 1922 verzorgt de Nederlandse Bachvereniging de uitvoering van de Matthäus Passion in de Grote Kerk te Naarden. Van de tientallen uitvoeringen die tegenwoordig jaarlijks in Nederland plaatsvinden is dit de best bezochte opvoering, waarbij traditiegetrouw ook Nederlandse bewindslieden aanwezig zijn. De uitvoering staat bekend als de Moeder der Matthäussen en kaarten zijn soms een jaar van tevoren uitverkocht.
Naarden vandaag
Naarden maakt deel uit van de gemeente Gooise Meren maar heeft zijn eigen historische identiteit volledig bewaard. De vestingstad trekt jaarlijks honderdduizenden bezoekers die komen voor de vesting, de musea, de Matthäus-Passion of gewoon een wandeling door een van de mooiste historische stadjes van Nederland. De restaurants en koffietentjes rondom de Grote Markt, de winkels in de smalle straatjes en de sfeer van de vesting maken Naarden ook culinair en cultureel tot een aantrekkelijke bestemming.
Bezienswaardigheden in Naarden
De vestingwerken
Een wandeling over de groene vestingwallen met uitzicht over de grachten en het omliggende landschap is de mooiste kennismaking met Naarden. De dubbele omwalling met zes bastions is uniek in Europa en geeft de stad zijn kenmerkende stervorm.
Grote of Sint-Vituskerk
De imposante Grote of Sint-Vituskerk staat onder meer bekend vanwege zijn unieke plafondbeschilderingen. De 27 beschilderingen op het tongewelf vertellen bijbelse verhalen en zijn een van de mooiste middeleeuwse plafondversieringen van Nederland. Elk jaar rond Pasen klinkt hier de Matthäus-Passion.
Nederlands Vestingmuseum
Het Nederlands Vestingmuseum is gevestigd op bastion Turfpoort. Op het buitenterrein en in de kazematten van deze zeventiende-eeuwse erfgoedlocatie ontdek je het verhaal van Naarden-Vesting in de geschiedenis van Nederland.
Comeniusmuseum en mausoleum
Het Comeniusmuseum vertelt het verhaal van de Tsjechische filosoof en pedagoog wiens graf in Naarden werd teruggevonden. Het mausoleum naast de voormalige Waalse Kerk is een stille, indrukwekkende plek in het hart van de vesting.
Stadhuis
Het stadhuis uit 1601 is schitterend bewaard gebleven en is een typisch voorbeeld van Hollandse Renaissancebouw. Het gebouw staat aan de Marktstraat en is een rijksmonument.
Het Spaanse Huis
De voormalige Gasthuiskerk waar in 1572 de Naardenaren in vertrouwen bijeenkwamen voordat de Spanjaarden het bloedbad aanrichtten, is nu bekend als het Spaanse Huis. Het gebouw herinnert aan een van de zwartste bladzijden in de geschiedenis van de stad.
