Geschiedenis van Groningen

Wierden en vroegste bewoning

De kuststreek van Groningen was al duizenden jaren voor Christus bewoond. Om zich te beschermen tegen overstromingen bouwden de vroegste bewoners wierden — kunstmatige heuvels van klei, mest en vuil waarop zij hun boerderijen en later hele dorpen bouwden. Meer dan duizend wierden zijn er in de provincie Groningen, waarvan er nog honderden zichtbaar zijn in het landschap. De wierde Ezinge leverde bij opgravingen in de 20e eeuw uitzonderlijk goed bewaard gebleven vondsten op uit de vroege IJzertijd.

Middeleeuwen — stad en Ommelanden

In de Middeleeuwen groeide Groningen uit tot een machtige handelsstad. De stad sloot zich aan bij de Hanze — het handelsnetwerk van Noord-Europese steden — en domineerde de handel in de regio. Maar de verhoudingen met de omliggende Ommelanden (de plattelandsgebieden) waren gespannen: de stad probeerde haar invloed uit te breiden, de Ommelanden wilden onafhankelijk blijven. Deze spanning bepaalde eeuwenlang de politiek van de regio.

De borgen — adellijke kastelen en buitenplaatsen — waren de machtscentra van de Ommelanden. Families als Onsta, Ripperda en Ewsum bouwden indrukwekkende borgen waarvan er nog tientallen (in meer of minder bewaard gebleven staat) in de provincie staan.

Reductie van Groningen (1594)

In 1594 werd Groningen veroverd door Maurits van Nassau en aangeboden aan de Republiek — de zogenaamde Reductie van Groningen. Dit was een keerpunt: de stad en provincie werden protestants en maakten voortaan deel uit van de Republiek der Zeven Provinciën. De Martinikerk — de belangrijkste kerk van de stad — ging over naar de gereformeerden.

19e en 20e eeuw — veen en gas

In de 19e eeuw werd het uitgestrekte hoogveengebied van Groningen ontgonnen. Kanalen werden gegraven, veenkoloniën gesticht en het veen afgegraven voor turf. Steden als Veendam en Winschoten groeiden als centra van de veenkoloniale samenleving. In 1959 werd het Slochterenveld ontdekt — het grootste aardgasreservoir van Europa. De gaswinning bracht tientallen miljarden euro’s op voor de Nederlandse staat, maar veroorzaakte ook duizenden aardbevingen in de provincie.

Groningen vandaag

Groningen is vandaag een bruisende studentenstad met ruim 60.000 studenten aan de Rijksuniversiteit Groningen en de Hanzehogeschool. Het aardbevingsdossier domineert de politiek: woningen worden versterkt of gesloopt, en de gaswinning is inmiddels gestopt. De provincie investeert in duurzame energie en probeert haar imago als ‘aardbevingsgebied’ te transformeren naar ‘koploper in de energietransitie’.