Overijssel is een provincie van uitersten en contrasten. In het westen het lage, waterrijke laagveengebied van de Weerribben en Wieden — het grootste aaneengesloten rietlandschap van Nederland. In het oosten het industriële Twente, waar de textielnijverheid twee eeuwen lang de motor van de Nederlandse economie was. En daartussenin een reeks Hanzesteden langs de IJssel, Deventer, Zwolle, Kampen, die in de Middeleeuwen behoorden tot de rijkste steden van Europa.
Overijssel betekent letterlijk ‘over de IJssel‘ — het gebied ten oosten van de rivier die al sinds de Romeinen een grens en een verbinding vormt. De provincie heeft drie gezichten: het kosmopolitische Zwolle als moderne hoofdstad, het rauwe en trotse Twente met zijn eigen dialect en identiteit, en het schilderachtige IJsseldal met zijn Hanzesteden en kloosters.
Overijsselaars zijn nuchter en direct, maar warm voor wie de moeite neemt. Ze zijn trots op hun Hanzeverleden, op hun textieltradities en op een landschap dat van de kaart van Nederland afgerukt lijkt.
Snelle feiten
| Hoofdstad | Zwolle |
|---|---|
| Inwoners | ca. 1.175.000 (2024) |
| Oppervlakte | ca. 3.421 km² |
| Bekendste kenmerk | Hanzesteden, Twentse textiel, Weerribben-Wieden, IJsseldal, Thomas à Kempis |
| Wapen | Gouden adelaar op rood — het wapen van het Sticht Overijssel |
| Vlag | Rood met een gouden adelaar |
Geschiedenis van Overijssel
Vroegste bewoning en Sticht
Overijssel was al in de prehistorie bewoond. De zandgronden van Twente en de Veluwe boden relatief droge woonplaatsen temidden van uitgestrekte moerassen. In de Middeleeuwen behoorde het gebied tot het Sticht Utrecht — het wereldlijke bezit van de bisschoppen van Utrecht. De bisschop was de hoogste heer van het land, maar de steden, met name Deventer, Zwolle en Kampen, verwierven geleidelijk meer zelfstandigheid.
Hanzesteden — goud langs de IJssel
De drie grote IJsselsteden, Deventer, Zwolle en Kampen, behoorden in de 14e en 15e eeuw tot de rijkste en machtigste steden van de Republiek en de Hanze. Deventer was het intellectuele centrum met een beroemde Latijnse school, Zwolle was de handelspoort naar het noorden en Kampen was de zeehaven waar IJsselschepen de Zuiderzee opvoeren. De rijkdom van die tijd is nog zichtbaar in de middeleeuwse stadskernen, de pakhuizen en de kerken die de IJsselsteden sieren.
Thomas à Kempis en de Moderne Devotie
Overijssel is de bakermat van de Moderne Devotie — een spirituele beweging die in de 14e en 15e eeuw heel Europa beïnvloedde. Thomas à Kempis, geboren in Kempen (Duitsland) maar gevormd in Deventer en werkzaam in het klooster op de Agnietenberg bij Zwolle, schreef hier De Imitatione Christi — het meest gelezen boek ter wereld na de Bijbel.
Twente — de textielregio van Nederland
In de 19e en vroege 20e eeuw werd Twente het industriegebied van Nederland. De textielnijverheid — weven, spinnen en verven van katoen en linnen — groeide uit tot een industrie van wereldformaat. Steden als Enschede, Almelo, Hengelo en Oldenzaal werden gedomineerd door fabrieken en arbeidersbuurten. Op haar hoogtepunt werkten tienduizenden mensen in de Twentse textielindustrie. In de jaren 1960 en 1970 volgde de teloorgang: goedkopere producten uit Azië maakten de Twentse fabrieken onrendabel.
Weerribben-Wieden
In het noordwesten van Overijssel ligt het Nationaal Park Weerribben-Wieden — het grootste laagveenmoeras van Noordwest-Europa. Dit unieke landschap van meren, rietlanden, slotenpatronen en kleine eilandjes is ontstaan door eeuwen van turfwinning. Het is een paradijs voor vogels, otters en botanische zeldzaamheden, en trekt jaarlijks honderdduizenden bezoekers die dit bijzondere Nederland willen ontdekken.
Overijssel vandaag
Overijssel is een provincie in balans: het bruisende Zwolle als snelgroeiende stad, Twente als kennisregio met de Universiteit Twente, en het toeristische IJsseldal en Weerribbengebied als trekpleisters. De Hanzegeschiedenis, het textielerfdgoed en het unieke landschap geven Overijssel een rijke identiteit.
Steden & dorpen in Overijssel
| Stad/dorp | Inwoners |
|---|---|
| Zwolle | ca. 134.000 |
| Enschede | ca. 159.000 |
| Deventer | ca. 101.000 |
| Almelo | ca. 73.000 |
| Kampen | ca. 54.000 |
| Hengelo | ca. 81.000 |
| Oldenzaal | ca. 32.000 |
| Giethoorn | ca. 2.600 |
Familienamen uit Overijssel
| Naam | Betekenis/herkomst |
|---|---|
| Van Zwolle | Afkomstig uit Zwolle |
| Van Deventer | Afkomstig uit Deventer |
| Ter Huurne | Typisch Twents voorzetsel ter; van ‘hoeve’ (boerderij) |
| Wever | Beroepsnaam; de textielnijverheid domineerde Twente |
| Ten Cate | Topografisch; van ‘kate’ (kleine boerderij) — typisch Twents |
| Van den Berg | Topografisch; heuvels in Twente |
| Hanze | Verbonden aan de Hanzetraditie van de IJsselsteden |
| Kamper | Afkomstig uit Kampen |
Cadeaus & gepersonaliseerde geschenken
Van een mok met het Zwolse stadswapen tot een historische kaart van de IJsselsteden: bekijk onze Overijssel-collectie.
Of met de vlag van Overijssel:
