Veendam is het hart van de Groningse veenkoloniën — het uitgestrekte gebied waar vanaf de 17e eeuw hoogveen werd afgegraven en kanalen werden gegraven om de turf af te voeren. De stad groeide op aan het Oosterdiep en werd in de 19e eeuw een bloeiend centrum van de binnenvaart: Veendamse schippers bevoeren de rivieren en kanalen van heel Nederland en Europa.
Het Veenkoloniaal Museum in Veendam vertelt het unieke verhaal van dit gebied: van de eerste veenarbeiders tot de scheepsbouwers, van de aardappelmeel-fabrieken tot de huidige krimp en vernieuwing. Een verhaal van hard werken, gemeenschapszin en veerkracht.
Snelle feiten
| Provincie | Groningen |
|---|---|
| Inwoners | ca. 27.000 (2024) |
| Stadsrechten | Geen formele stadsrechten — ontstaan als veenkolonie |
| Bekendste kenmerk | Veenkoloniaal Museum, scheepvaartgeschiedenis, kanalen, aardappelmeelfabrieken |
Geschiedenis van Veendam
Veenontginning
De ontginning van het Groningse hoogveen begon in de 17e eeuw. Kanalen werden gegraven om het afgestoken veen — turf — af te voeren naar de steden. Arbeiders uit heel Noord-Nederland kwamen naar de veenkoloniën om het zware werk te doen. Veendam groeide als centrale plaats aan het Oosterdiep, omringd door de rechte kanalen die het veenlandschap typeren.
Gouden eeuw van de scheepvaart (19e eeuw)
Nadat het veen op was, schakelden de Veendammers over op scheepvaart. In de 19e eeuw werden in Veendam en omgeving honderden schepen gebouwd. Veendamse kapiteins en reders voeren de wereldzeeën over. Op het hoogtepunt telde Veendam meer scheepskapiteins per inwoner dan vrijwel elke andere stad in Nederland. De villa’s van de rijke reders staan er nog altijd langs het Oosterdiep.
Veendam vandaag
Veendam heeft te maken met bevolkingskrimp maar koestert zijn rijke erfgoed. Het Veenkoloniaal Museum is een van de beste regionale musea van Nederland. De rechte kanalen en de kapiteinshuizen langs het Oosterdiep vormen een uniek cultuurlandschap.
