Winschoten is de hoofdplaats van het Oldambt (de klemtoon ligt op ol en dan dambt) het zuidoostelijke kleigebied van de provincie Groningen. De stad staat bekend als ‘molenstad’: nergens in Nederland staan in verhouding zo veel windmolens zo dicht bij elkaar als in Winschoten. Vier historische windmolens zijn nog in werking en vormen een uniek industrieel erfgoed.
Het Oldambt is van oudsher een agrarisch gebied met grote boerderijen en uitgestrekte akkerlanden. De boeren van het Oldambt behoorden in de 19e eeuw tot de rijkste van Nederland. Die rijkdom is nog zichtbaar in de imposante boerderijen en herenhuizen die het landschap sieren.
Cadeaus & souvenirs
Snelle feiten
| Provincie | Groningen |
|---|---|
| Inwoners | ca. 18.000 (2024) |
| Stadsrechten | 1825 |
| Bekendste kenmerk | Vier werkende windmolens, Oldambt, agrarisch erfgoed, aardbevingsgebied |
Geschiedenis van Winschoten
Oldambt en landbouw
Het Oldambt, het gebied rond Winschoten, was al in de Middeleeuwen bewoond. De vruchtbare kleigronden maakten het gebied tot een van de rijkste landbouwgebieden van Nederland. Grote boerderijen domineerden het landschap. Winschoten groeide als marktplaats voor het omliggende agrarische gebied.
De molens
Winschoten verwierf de bijnaam ‘molenstad’ door haar uitzonderlijke concentratie van windmolens. De molens werden gebruikt voor het malen van graan, het zagen van hout en het pompen van water. Vier molens zijn nog altijd in bedrijf en worden door vrijwilligers onderhouden en gedraaid.
Witte vrouwen
Eeuwen geleden maakte het vrouwenklooster van Winschotendeel deel uit van het dagelijks leven in de stad. De in het wit geklede nonnen waren een vertrouwd beeld in de straten van Winschoten. Wanneer zij vanuit het klooster door de stad liepen, trokken hun witte gewaden de aandacht van de inwoners. De huidige Langestraat herinnerde daar nog lange tijd aan. Deze straat werd vroeger de Witte Vrouwenstraat genoemd, een naam die verbonden was met de witte vrouwen.
Sodom
Achter de bijnaam Sodom gaat vooral een ander verhaal schuil dan uitbundig kroegleven alleen: het is nauw verbonden met de joodse geschiedenis van Winschoten. Vanaf de achttiende eeuw groeide hier een hechte joodse gemeenschap, die in de negentiende eeuw uitgroeide tot naar verhouding de grootste van Nederland na Amsterdam; rond 1900 was ongeveer één op de tien inwoners joods. Volgens de overlevering ontstond de naam Sodom juist binnen die gemeenschap: op een sabbat zouden er te weinig mannen in de synagoge zijn geweest voor een minjan, het benodigde quorum voor de gebeden en de Toralezing, en toevallig stond die dag het verhaal van Sodom en Gomorra op het programma. De teleurgestelde rabbijn zou Winschoten daarop met die verdorven stad hebben vergeleken, waarna de inwoners bekend kwamen te staan als “Sodommers”. Naast Sodom droeg de stad ook de bijnamen Lutje Mokum (Klein Mokum, oftewel Klein Amsterdam) en Mokum Beis.
Van die joodse gemeenschap is in het straatbeeld van Winschoten nog altijd iets te herkennen, al is haar geschiedenis diep getekend door de oorlog. Er waren synagogen, een joodse begraafplaats, een joodse school en tal van verenigingen, en joodse winkeliers, slagers en veehandelaren maakten deel uit van het levendige handelsklimaat van de stad. Tussen 1942 en begin 1943 werd vrijwel de hele joodse gemeenschap gedeporteerd; van de ongeveer 500 joodse inwoners keerden er na de oorlog nog maar een twintigtal terug. De synagoge aan de Bosstraat staat er nog altijd, samen met de joodse begraafplaats en verschillende monumenten, stille herinneringen aan een gemeenschap die eeuwenlang mede het karakter van Winschoten bepaalde.
Aardbevingen
Winschoten en het Oldambt liggen in het aardbevingsgebied van Groningen. De gaswinning onder de grond veroorzaakte hier ernstige schade aan woningen en historische gebouwen. De zwaarste beving bij Huizinge (2012) was ook in Winschoten sterk voelbaar. Herstel en versterking van gebouwen is een groot onderdeel van het dagelijks leven.
Bekende voetballers
Winschoten heeft als relatief kleine stad als Winschoten drie Nederlandse internationals uit dezelfde voetbalvereniging voortgebracht, vooral via WVV. De Winschoter Voetbal Vereniging (WVV) is de historische voetbalclub uit Winschoten, opgericht in 1896. De drie bekendste zijn:
- Klaas Nuninga (1940–2025) – geboren in Winschoten, begon bij WVV en speelde later voor GVAV, Ajax en DWS. Hij kwam 19 keer uit voor het Nederlands elftal.
- Jan Mulder (1945) – geboren in Winschoten, begon eveneens bij WVV en groeide uit tot international. Hij speelde onder meer voor Anderlecht en Ajax en werd later bekend als columnist en voetbalanalist.
- Arie Haan (1948) – geboren in Winschoten en eveneens afkomstig uit de WVV-jeugd. Hij speelde voor Ajax, Anderlecht, Standard Luik en PSV en kwam 35 keer uit voor Oranje. Hij nam bovendien deel aan de WK-finales van 1974 en 1978.
Daarnaast zijn er onder anderen Marnix Kolder, Marcel Seip, Sietze Veen en Piet Hamberg met Winschoten/WVV verbonden.
Winschoten vandaag
Winschoten werkt aan hernieuwde vitaliteit. De molens, het agrarische erfgoed en de ligging nabij de Duitse grens bieden kansen voor toerisme. De stad is de poort naar het grensgebied met Duitsland en het unieke Dollard-estuarium.