Cuijk is een stad in het noordoosten van de provincie Noord-Brabant, gelegen aan de Maas op de grens van Brabant en Gelderland. De stad heeft een geschiedenis die teruggaat meer dan tweeduizend jaar naar de Romeinse tijd, toen hier het castellum Ceuclum stond op een strategische doorwaadbare plek in de Maas. Die Maas is nog altijd het bepalende element van Cuijk: het water, de uiterwaarden, de Maasboulevard en het omliggende landschap van het Land van Cuijk geven de stad een karakter dat sterk verbonden is met de rivier.
Volgens de meest geaccepteerde verklaring is de naam Cuijk verbonden met water. De naam zou zijn afgeleid van het Keltische of Indo-Germaanse woord Keukja, wat “bocht”, “kromming” of “buiging” betekent. Daarmee werd waarschijnlijk verwezen naar de grote bocht die de Maas bij Cuijk maakt.
- Keukja (Keltisch)
- Ceuclum (Romeins)
- Cuijk (Nederlands)
- Kuuk / Kuuklum (dialect)
Cuijk is het bestuurlijke centrum van de regio Land van Cuijk, een uitgestrekte landstreek in Noordoost-Brabant die wordt begrensd door de Maas aan de ene kant en de Peel aan de andere kant. Het gebied staat bekend om zijn rust, zijn natuur, zijn Maasheggen en zijn rijke religieuze erfgoed. Cuijk zelf combineert die agrarische en historische identiteit met de voorzieningen van een moderne marktstad.
Snelle feiten
| Provincie | Noord-Brabant |
|---|---|
| Gemeente | Land van Cuijk (per 2022) |
| Inwoners | ca. 25.000 (Cuijk kern, 2024) |
| Bekendste kenmerk | Romeins Ceuclum, Museum Ceuclum, Maasboulevard, Maasheggen UNESCO, Land van Cuijk |
Geschiedenis van Cuijk
Romeins castellum Ceuclum
De naam Cuijk is rechtstreeks afgeleid van het Latijnse Ceuclum, de naam die de Romeinen gaven aan hun nederzetting op de Maas. De ligging aan een doorwaadbare plaats in de Maas maakte Cuijk tot een logische vestigingsplek voor handel, militaire aanwezigheid en later stedelijke ontwikkeling. De Romeinse Heerbaan van Nijmegen naar Maastricht stak hier de Maas over via een brug. In het Land van Cuijk zijn de sporen van de geschiedenis zichtbaar en tastbaar; de Romeinse Heerbaan naar Maastricht kruiste bij Ceuclum via een brug de Maas. Archeologische opgravingen hebben resten blootgelegd van het castellum, een badhuis en nederzettingen die dateren uit de eerste tot vierde eeuw na Christus.
De Heren van Cuijk
Vanaf de elfde eeuw zijn de Heren van Cuijk in de geschiedenis aantoonbaar. Deze adellijke familie, afkomstig uit Malsen, had nauwe banden met de Graven van Holland, Gelre en Vlaanderen. Ze noemden hun geslacht naar het oude Romeinse Ceuclum. In hun machtssfeer ontstond de heerlijkheid Land van Cuijk. De heren bouwden een kasteel bij Cuijk en de Landdag, het jaarlijkse bestuurlijk overleg van de regio, vond in Cuijk plaats. Later vestigde het bestuur zich in het nabijgelegen Grave.
Generaliteitsland en Brabants worden
Na de Vrede van Munster in 1648 kwam het Land van Cuijk onder het officiële bestuur van de Staten-Generaal. Cuijk was in de zeventiende en achttiende eeuw een generaliteitsgebied, in pand gegeven aan de Prinsen van Oranje. Na de Franse inval in 1795 werd het Land van Cuijk officieel onderdeel van Bataafs Brabant en in 1814 van de provincie Noord-Brabant.
Groei na de Tweede Wereldoorlog
De gunstige ligging aan de Maas en de spoorlijn Nijmegen-Venlo lokte na de Tweede Wereldoorlog veel bedrijven naar Cuijk. Er werden Maashavens aangelegd en grote bedrijventerreinen kwamen. De bevolking nam toe van 5.645 in 1950 tot 15.300 in 1975. Cuijk groeide uit tot het meest bevolkte dorp in de regio en ontwikkelde zich tot een volwaardige marktstad met winkels, scholen en voorzieningen voor de gehele regio.
De Maasheggen
Het Maasheggengebied bij Cuijk is het oudste cultuurlandschap van Nederland en staat op de UNESCO-lijst van biosfeergebieden. De Maasheggen zijn een uniek landschap van elzenrijen, hagen en houtwallen die de uiterwaarden van de Maas structureren en al eeuwenlang door de boeren van de regio worden onderhouden. Dit bijzondere landschap is nergens anders in Nederland zo goed bewaard gebleven.
Cuijk vandaag
Cuijk is sinds 2022 onderdeel van de fusiegemeente Land van Cuijk, die de vroegere gemeenten Boxmeer, Cuijk, Grave, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis samenbracht. De stad fungeert als centrum van de regio met een wekelijkse markt, goede verbindingen via de A73 en de spoorlijn Nijmegen-Venlo en een groeiend toeristenbezoek dankzij de Maasboulevard, het Maasheggenlandschap en het Romeinse erfgoed.
Bezienswaardigheden in Cuijk
Museum Ceuclum
Nergens is het Romeinse verleden van Cuijk beter te zien dan in Museum Ceuclum. Het museum presenteert de archeologische vondsten uit de Romeinse periode, waaronder munten, sieraden, keramiek en bouwmaterialen die zijn opgegraven in de omgeving van het vroegere castellum. De toren van Museum Ceuclum biedt bij helder weer uitzicht tot aan Nijmegen en de Sint-Janskathedraal in ‘s-Hertogenbosch.
Sint-Martinuskerk
Een van de meest iconische bezienswaardigheden is de Sint-Martinuskerk, een indrukwekkende neogotische kerk die dateert uit de negentiende eeuw. De kerk is bekend om haar prachtige glas-in-loodramen en het indrukwekkende interieur.
Maasboulevard
Aan de Maasboulevard liggen terrassen met uitzicht op het water. Lokale specialiteiten zijn onder meer gerechten met Maasvis en streekbieren uit Noordoost-Brabant. De boulevard is de ontmoetingsplek van Cuijk in de zomermaanden en biedt een weids uitzicht over de Maas en de uiterwaarden.
Maasheggenlandschap
Het UNESCO biosfeergebied van de Maasheggen in de uiterwaarden tussen Grave en Vierlingsbeek is te verkennen via wandel- en fietsroutes. Het unieke cultuurlandschap van elzenrijen en houtwallen is het oudste van zijn soort in Nederland en een bezienswaardigheid van internationale betekenis.
Ontdek meer in de omgeving van Cuijk
- Provincie Noord-Brabant
- Nijmegen – oudste stad van Nederland op vijftien kilometer
- ‘s-Hertogenbosch – hoofdstad van Noord-Brabant
- Venlo – Hanzestad aan de Maas
- Eindhoven – Brainport en Philips
Cadeaus en souvenirs
Een historische kaart van het Romeinse Ceuclum, een poster van de Maasboulevard of een mug met het Maasheggenlandschap. Bekijk onze gepersonaliseerde cadeaus voor Cuijk:
