Leens is een klein dorp in het noordwesten van de provincie Groningen, gelegen op een van de meest indrukwekkende wierden van de regio. Het dorp maakt deel uit van het Hogeland, het open kleilandschap van Noord-Groningen dat zijn naam dankt aan de hoge terpen en wierden waarop de dorpen zijn gebouwd. Leens heeft een eeuwenoude geschiedenis als centrumplaats van het omliggende agrarische gebied en herbergt de Menckemaborg, een van de fraaiste borgen van de Groningse Ommelanden.
Het landschap rondom Leens behoort tot de meest authentieke en ongerepte van Nederland. De open horizon, de enorme luchten, de karakteristieke Groningse boerderijen met hun grote schuren en de wierden die als eilanden boven het vlakke land uitsteken geven de regio een bijna Scandinavische uitstraling. Leens is een dorp waar de tijd langzamer lijkt te gaan en waar de relatie tussen mens en land nog direct voelbaar is.
Snelle feiten
| Provincie | Groningen |
|---|---|
| Gemeente | Het Hogeland |
| Inwoners | ca. 2.000 (2024) |
| Bekendste kenmerk | Menckemaborg, wierde, Hogeland, kleilandschap, Groningse borgen, open horizon |
Geschiedenis van Leens
Leven op de wierde
Leens is gebouwd op een wierde, een kunstmatige heuvel die de vroegste bewoners van het Groningse kleilandschap aanlegden om zich te beschermen tegen overstromingen. De wierde van Leens is een van de hogere en beter bewaarde in de regio en geeft het dorp nog altijd een duidelijk herkenbare positie in het vlakke landschap. De eerste bewoning op de wierde van Leens gaat terug tot de vroege IJzertijd, meer dan tweeduizend jaar geleden. Generaties lang werd de wierde opgehoogd met klei, mest en huisvuil waardoor hij steeds hoger en vruchtbaarder werd.
De Menckemaborg
De Menckemaborg is het belangrijkste monument van Leens en een van de best bewaarde borgen van de Groningse Ommelanden. Een borg is het Groningse equivalent van een kasteel, de adellijke residentie van de machtige boerenfamilies die het Groningse platteland domineerden. De Menckemaborg dateert in zijn huidige vorm uit de zeventiende en achttiende eeuw en is omgeven door een fraai aangelegd park met vijvers en lanen. Het interieur van de borg is nog grotendeels in de oorspronkelijke staat bewaard met historische meubels, schilderijen en gebruiksvoorwerpen. De borg is opengesteld voor publiek en geeft een uniek beeld van het leven van de Groningse adel.
Kerk en religie
De middeleeuwse kerk van Leens staat op de top van de wierde en is al eeuwenlang het middelpunt van het dorp. De kerk dateert uit de dertiende en veertiende eeuw en bevat historische grafzerken, een oud orgel en middeleeuwse muurschilderingen. Rondom de kerk ligt het oude kerkhof met zerken die de geschiedenis van de Leenser gemeenschap vertellen. De kerk is een rijksmonument en maakt deel uit van de reeks middeleeuwse kerken op wierden die het Hogeland rijk is.
Agrarisch landschap en bevolkingskrimp
Het Hogeland rondom Leens is een van de vruchtbaarste landbouwgebieden van Nederland. De zware zeeklei is ideaal voor de teelt van graan, suikerbieten en groenten. Grote moderne boerderijen met enorme schuren domineren het landschap. Net als veel andere dorpen in Noord-Groningen heeft Leens te maken met bevolkingskrimp. De combinatie van het sluiten van de mijnen en de gevolgen van de aardgaswinning in de regio heeft de sociaaleconomische situatie in delen van het Hogeland verzwaard.
Leens vandaag
Leens is een rustig dorp dat zijn historische karakter goed heeft bewaard. De Menckemaborg trekt bezoekers van heinde en verre. Het open landschap van het Hogeland is ideaal voor fietsen en wandelen. De middeleeuwse kerk op de wierde, de karakteristieke Groningse boerderijen en de bijna eindeloze horizon maken Leens tot een van de authenticste dorpen van Noord-Nederland.
Bezienswaardigheden in Leens
Menckemaborg
De Menckemaborg is een van de mooiste borgen van Groningen en het absolute hoogtepunt van een bezoek aan Leens. Het museum in de borg vertelt het verhaal van de Groningse adel en het leven op het platteland in vroeger tijden. Het omringende park is vrij toegankelijk.
Middeleeuwse kerk op de wierde
De dertiende-eeuwse kerk op de top van de Leenser wierde is een rijksmonument met historische grafzerken en muurschilderingen. De kerk biedt ook een mooi uitzicht over het omringende kleilandschap van het Hogeland.
Fietsroutes Hogeland
Vanuit Leens vertrekken verschillende fietsroutes door het open landschap van het Hogeland. De routes voeren langs andere wierdedorpen, historische kerken en de karakteristieke boerderijen van Noord-Groningen.
Ontdek meer in de omgeving van Leens
- Provincie Groningen
- Groningen – de Martinitoren en studentenstad
- Appingedam – de hangende keukens aan het Damsterdiep
- Winschoten – molenstad van het Oldambt
- Delfzijl – zeehaven aan de Eems
Leens cadeaus en souvenirs
Een historische kaart van de Groningse borgenstreek, een poster van de Menckemaborg of een mug met het wierdedorp Leens: